Założenia projektu PDF Print E-mail

W okresie ostatnich dwóch lat na terenie województwa lubelskiego wzdłuż rzek, jezior i innych cieków wodnych można było zaobserwować coraz więcej osobników żółwia czerwonolicego Trachemys (Chrysemys) scripta elegans. Żółw czerwonolicy jest gatunkiem północnoamerykańskim. W Polsce coraz powszechniej jest hodowany w warunkach domowych. Młode osobniki mają atrakcyjny wygląd (jasnozielony kolor karapaksu, czerwone plamki po bokach głowy) a ich hodowla nie jest zbyt wymagająca. Dorosłe osiągają rozmiary do ok. 25-30cm długości i ich przetrzymywanie w warunkach domowych staje się kłopotliwe. Żółwie wypuszczane są przez ich właścicieli do akwenów wodnych. Zwierzęta te trafiają więc do środowiska naturalnego na skutek nieodpowiedzialnej postawy osób, które kupiły kilka lat temu malutkie żółwiki, a gdy te dorosły i przestały być tak efektowne jak za młodu, pozbyły się ich po linii najmniejszego oporu, wypuszczając je na "wolność". Gatunek ten charakteryzuje się doskonałymi możliwościami adaptacyjnymi i w warunkach europejskich potrafi się zaaklimatyzować stając się realnym zagrożeniem dla rodzimej fauny. Największe zagrożenie stanowi wypieranie z naturalnych siedlisk żółwia błotnego Emys orbicularis - gatunku, który na terenach Lubelszczyzny występuje relatywnie najliczniej w skali kraju.

Członkowie PST w oparciu o obserwacje własne oraz informacje uzyskiwane od wędkarzy zebrali podstawowe dane o miejscach bytowania żółwi czerwonolicych na Lubelszczyźnie, w tym zwłaszcza
w okolicach Lublina. Zebrane dane są bardzo niepokojące. Biorąc pod uwagę popyt na młode żółwie w sklepach zoologicznych oraz ofertę sprzedaży na rynku należy spodziewać się, że jest to dopiero początek zjawiska. W krajach Europy Zachodniej (Hiszpania, Francja, Niemcy), gdzie problem ten przybrał bardzo duże rozmiary, zanieczyszczenie dzikiej przyrody obcym gatunkiem żółwia stanowi obecnie bardzo duże zagrożenie dla rodzimych populacji żółwi błotnych. Żółw czerwonolicy jest gatunkiem konkurencyjnym wobec żółwia błotnego, jako silniejszy wypiera go przede wszystkim
z miejsc wygrzewania.

W Polsce, zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy z dn. 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz.U. 2001, Nr 99, poz. 1079; z późn. zm.), obowiązuje zakaz wprowadzania do środowiska przyrodniczego zwierząt lub roślin, a także ich form rozwojowych, obcych rodzimej faunie i florze. Ta regulacja jednak wydaje się niewystarczająca. Dotychczas w naszym kraju nie wypracowano metod kontroli i eliminacji ze środowiska gatunków obcych, pomimo, że znane są przypadki wyginięcia krajowych populacji wskutek inwazji gatunków obcych. Zanieczyszczenie środowiska przyrodniczego gatunkami obcymi to nowe zagrożenie dla różnorodności biologicznej, jakie niesie ze sobą cywilizacja. Główne przyczyny tego zjawiska to:

  • brak świadomości właścicieli domowych hodowli tego gatunku na temat jego biologii oraz środowiskowych skutków wypuszczenia na "wolność", a także części właścicieli sklepów zoologicznych, przekazujących nierzetelne informacje swoim klientom,
  • brak regulacji prawnych, skutecznie przeciwdziałających nieświadomym introdukcjom żółwia czerwonolicego,
  • generalnie niska świadomość społeczeństwa na temat przyrodniczych skutków rozprzestrzeniania się gatunków obcych,
  • brak instrumentów monitoringu i eliminacji gatunków obcych ze środowiska.

Celem podejmowanych przez PST działań jest wypracowanie modelowego sposobu przeciwdziałania nieświadomym introdukcjom żółwi czerwonolicych. Głównym obszarem planowanych działań jest Lubelszczyzna (zwłaszcza Polesie - obszar Sobiborskiego Parku Krajobrazowego oraz Poleskiego Parku Narodowego, a także dolina Wieprza), gdzie występuje największa w Polsce i jedna z największych w Europie populacji żółwia błotnego. Przedostanie się żółwi czerwonolicych do ostoi żółwi błotnych w tym regionie spowoduje największe szkody. W ramach projektu "Ochrona środowiska przyrodniczego Lubelszczyzny przed introdukcją żółwia czerwonolicego - gatunku obcego rodzimej faunie" członkowie Polskiego Stowarzyszenia Terrarystycznego zamieszkali na Lubelszczyźnie podejmą się aktywnej ochrony rodzimej fauny poprzez odłapywanie żółwi czerwonolicych ze zbiorników wodnych na terenach województwa lubelskiego oraz zorganizowania ośrodków ich przetrzymywania (wzorowanych na rozwiązaniach francuskich). Równolegle z wyżej wymienionymi działaniami niezbędne będzie przeprowadzenie powszechnej akcji edukacyjnej na terenie województwa ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży szkolnej.

Projekt wychodzi naprzeciw "Krajowej strategii ochrony i umiarkowanego użytkowania różnorodności biologicznej", zatwierdzonej przez Radę Ministrów w dn. 25 lutego 2003 r. Dokument ten - wśród działań operacyjnych - przyjmuje, m.in. zapobieganie introdukcjom, eliminację, powstrzymywanie rozprzestrzeniania oraz kontrolę gatunków obcych, w szczególności tych, które zagrażają rodzimym zasobom różnorodności biologicznej.